Masz formę silikonową i pytanie, czym ją zalać. Do figurek, statuetek, modeli i elementów dekoracyjnych używa się dwóch rodzin żywic: poliuretanowych (PU) i epoksydowych. Obie są dwuskładnikowe, obie dają twardy odlew, ale pracuje się z nimi zupełnie inaczej: poliuretan wiąże w kilka minut i jest kryjący, epoksyd wiąże godzinami i jest przezroczysty. Poniżej porównanie na konkretnych produktach z naszej oferty, z czasami, kosztem na 100 ml i typowymi błędami.

Najkrócej

Figurki do malowania, modele, prototypy, elementy w kolorze kryjącym, seria wielu sztuk: żywica poliuretanowa (RUNTOP FC45 lub FC68). Odlewy przezroczyste, z zatopionymi elementami, biżuteria, imitacja wody i szkła, efekty z barwnikami transparentnymi: żywica epoksydowa (Crystalline 940, EPODEX).

Tabela porównawcza

Cecha	Poliuretan RUNTOP FC45	Poliuretan RUNTOP FC68	Epoksyd Crystalline 940	Epoksyd EPODEX PRO
Proporcja mieszania (wagowo)	1:1	1:1	100:40	100:50
Lepkość mieszaniny	100 mPas (jak woda)	185 mPas	500 mPas	530 mPas
Czas pracy w 25 °C	4,5 min	8 do 10 min	50 min	do 60 min
Rozformowanie	60 min	60 do 120 min	16 h	20 h, pełna twardość po 7 dniach
Kolor odlewu	beżowy, kryjący	beżowy, kryjący	krystalicznie bezbarwny	krystalicznie bezbarwny
Twardość	65 do 70 Shore D	75 do 80 Shore D	twarda, HDT 94 °C	82 Shore D
Maks. grubość w jednej warstwie	30 mm	30 mm (100 mm z wypełniaczem)	do 10 cm warstwowo	2 cm (wersje PRO+ 5 cm, PRO MAX 10 cm)
Pęcherze	niska lepkość, zwykle bez komory próżniowej	jak FC45	potrzebny czas na odgazowanie, pomaga ciepło lub komora	jak Crystalline
Wrażliwość na wilgoć	duża (pienienie), wilgotność poniżej 40%	duża	mała	mała
Obróbka	wiercenie, szlifowanie, malowanie bez podkładu	jak FC45	szlifowanie i polerowanie na połysk	toczenie, szlifowanie, polerowanie
Cena opakowania	1 kg: 79 zł	1 kg: 87 zł	0,84 kg: 89 zł	0,75 kg: od 85 zł
Koszt 100 ml odlewu (orientacyjnie)	ok. 8,70 zł	ok. 9,60 zł	ok. 12,20 zł	ok. 12,50 zł

Koszt 100 ml policzony z ceny opakowania i gęstości (PU 1,1 g/cm³, epoksydy 1,10 do 1,15 g/cm³), bez barwników i strat na kubku.

Czas: minuty kontra godziny

To najważniejsza różnica w praktyce. RUNTOP FC45 po zmieszaniu daje 4,5 minuty na odlanie. Oznacza to: wszystko przygotowane wcześniej, forma zamknięta, kubki odmierzone, mieszasz 30 sekund i lejesz. Po godzinie wyjmujesz odlew i możesz lać następny. Z jednej formy robi się kilkanaście sztuk dziennie. Jeśli 4,5 minuty to za mało (większa forma, kilka wlewów, dodatek wypełniacza), FC68 daje 8 do 10 minut i jest twardszy.

Epoksyd daje 50 do 60 minut pracy, więc można spokojnie barwić, układać zatapiane elementy, odgazować. Za to forma jest zajęta przez 16 do 20 godzin, a pełną twardość odlew osiąga po kilku dniach. Przy serii figurek to wąskie gardło, przy pojedynczych pracach artystycznych to zaleta.

Pęcherze i wilgoć

Poliuretan ma lepkość wody (100 mPas), więc sam wypycha powietrze z detali i w większości form nie wymaga komory próżniowej. Ma za to jedną słabość: wilgoć. Składnik B (izocyjanian) reaguje z wodą i pieni się. Wilgotna forma, wilgotny wypełniacz, otwarte opakowanie stojące tydzień, wilgotność w pomieszczeniu powyżej 40%: efektem są drobne pęcherzyki lub spienienie całego odlewu. Formę silikonową przed pierwszym użyciem warto dosuszyć (kilka godzin w cieple), a składniki po użyciu szczelnie zamknąć.

Epoksyd jest gęstszy (500 mPas) i wiąże powoli, więc pęcherze z mieszania muszą same wyjść na wierzch. Pomaga: podgrzanie składników do 30 °C przed zmieszaniem (spada lepkość), wolne mieszanie, odstawienie zmieszanej żywicy na 10 minut, lanie cienką strużką, przegrzanie powierzchni palnikiem lub opalarką zaraz po zalaniu. Komora próżniowa lub ciśnieniowa daje odlewy bez pęcherzy, ale do figurek przezroczystych jest to raczej wyposażenie pracowni niż konieczność.

Kolor i barwienie

Poliuretan utwardza się na beżowo i jest kryjący. Barwi się go barwnikami kryjącymi do żywic (pasty w kolorach podstawowych, 1 do 3% wagowo, dodawane do składnika A przed zmieszaniem) albo maluje po odlaniu. Do figurek do malowania barwienie w masie nie jest potrzebne: podkład i farby akrylowe trzymają się na poliuretanie bardzo dobrze. Efekt “zimnego odlewu” metalu daje dodatek proszków metali (brąz, miedź, żelazo) do żywicy PU, a następnie przetarcie powierzchni wełną stalową.

Epoksyd jest bezbarwny jak woda, więc barwniki transparentne dają efekt szkła, bursztynu, wody w dioramie. Pigmenty perłowe i metaliczne dają głębię, której w kryjącym poliuretanie nie uzyskasz. Barwnik dodaje się do zmieszanej żywicy, 0,5 do 2% wagowo przy transparentnych, więcej przy perłowych.

Wytrzymałość i obróbka

Oba materiały są twarde: RUNTOP FC45 65 do 70 Shore D, FC68 75 do 80 Shore D, EPODEX PRO 82 Shore D. Poliuretan jest bardziej odporny na uderzenia (cienkie elementy figurek, miecze, lufy rzadziej pękają), epoksyd jest twardszy powierzchniowo i lepiej się poleruje na połysk. Poliuretan wierci się i szlifuje jak twarde drewno, pył jest drobny, więc maska i odkurzanie są obowiązkowe. Epoksyd przy szlifowaniu grzeje się i zalepia papier, lepiej szlifować na mokro papierem wodnym.

Który do czego: ściąga

Figurki do malowania, bitewniaki, elementy makiet, prototypy, kopie części: RUNTOP FC45, a przy większych odlewach lub z wypełniaczem RUNTOP FC68.
Seria kilkudziesięciu sztuk z jednej formy: poliuretan, bo forma jest wolna po godzinie.
Odlewy przezroczyste, zatopione kwiaty, owady, zdjęcia, biżuteria, imitacja wody: Crystalline 940 (szybszy, 16 h) lub EPODEX ULTRA CLEAR PRO (wersje do 2, 5 i 10 cm w jednej warstwie).
Grube bryły (kostki, przyciski do papieru, sfery): epoksyd o niskiej egzotermii na odpowiednią grubość (EPODEX PRO+ do 5 cm, PRO MAX do 10 cm) albo warstwowo. Poliuretan powyżej 30 mm bez wypełniacza przegrzewa się i pęka.
Efekt metalu bez odlewni: poliuretan z proszkiem metalu (zestawy Metal Casting w kategorii Żywice odlewnicze).

Odlew figurki krok po kroku: poliuretan

Forma sucha, w temperaturze pokojowej, spryskana rozdzielaczem (przy silikonie nowym nie jest konieczny, przy starszej formie przedłuża jej życie).
Odmierz składniki A i B wagowo 1:1 do dwóch kubków. Nie mieszaj więcej niż potrzebujesz: resztka w kubku i tak zwiąże w kilka minut.
Wlej B do A, mieszaj 20 do 30 sekund energicznie, ale bez ubijania powietrza, zgarniając ścianki.
Lej cienką strużką w najniższy punkt formy. Przy formach dwuczęściowych delikatnie postukaj formą o stół, żeby powietrze wyszło przez odpowietrzniki.
Po 60 minutach rozformuj. Odlew jest już twardy, pełne właściwości po 24 godzinach. Nadlewy odciąć nożem lub cążkami, przeszlifować, umyć wodą z płynem przed malowaniem.

Odlew krok po kroku: epoksyd

Podgrzej składniki do około 30 °C (kąpiel w ciepłej wodzie w zamkniętych butelkach), spada lepkość i mniej pęcherzy.
Odmierz wagowo w proporcji z opakowania (Crystalline 100:40, EPODEX 100:50). Tu błąd w proporcji oznacza miękki lub lepki odlew, waga jest obowiązkowa.
Mieszaj 3 minuty wolno, przelej do drugiego kubka i wymieszaj jeszcze raz. Dodaj barwnik, wymieszaj.
Odstaw na 10 minut, żeby pęcherze wypłynęły, potem lej cienką strużką. Powierzchnię przegrzej krótko palnikiem.
Przykryj przed kurzem. Rozformuj po 16 do 20 godzinach, zostaw odlew na kilka dni do pełnego utwardzenia, dopiero potem szlifuj i poleruj.

Najczęstsze błędy

Poliuretan spieniony lub z drobnymi pęcherzykami: wilgoć w formie, składnikach lub powietrzu. Dosusz formę, zamknij opakowania, pracuj poniżej 40% wilgotności.
Poliuretan zwiąże w kubku: za długie mieszanie przy czasie pracy 4,5 minuty. Mniejsze porcje, wszystko przygotowane wcześniej, albo FC68.
Epoksyd lepki po dobie: zła proporcja, za zimno (poniżej 18 °C) lub za słabe mieszanie. Nie da się tego naprawić dodaniem utwardzacza, odlew do wyrzucenia.
Epoksyd zżółkł lub popękał w grubej bryle: przegrzanie od reakcji. Zalewaj grubość, na którą żywica jest przeznaczona, albo warstwami.
Odlew matowy na powierzchni: forma zużyta przez żywicę albo rozdzielacz silikonowy w nadmiarze. Przy epoksydzie wystarczy wypolerować, przy poliuretanie i tak malujesz.

Ile żywicy potrzebuję

Najprościej: nalej wody do formy, przelej do kubka na wadze i odczytaj gramy. Tyle samo gramów żywicy potrzebujesz (gęstość PU i epoksydu to około 1,1, więc różnica jest w granicach błędu), plus 10% na nadlew i to, co zostanie w kubku. Formę po wodzie dokładnie wysusz, zwłaszcza przed poliuretanem. Jeśli wolisz policzyć z wymiarów, użyj kalkulatora żywicy, który dobierze też opakowanie.

Najczęstsze pytania

Czy mogę zalać poliuretan w formie, w której wcześniej był epoksyd?

Tak, jeśli forma jest czysta i sucha. Silikon nie wchodzi w reakcję z żadną z tych żywic, zużywa się tylko mechanicznie i termicznie.

Która żywica jest bezpieczniejsza w domu?

Obie wymagają rękawic nitrylowych i wentylacji. Poliuretan zawiera izocyjanian (składnik B), który działa drażniąco na drogi oddechowe, więc nie pracuj nad nim pochylony i nie szlifuj bez maski. Epoksyd jest bezrozpuszczalnikowy i prawie bezwonny, ale utwardzacz uczula przy kontakcie ze skórą. Zawsze czytaj kartę charakterystyki produktu.

Czy poliuretan można zrobić przezroczysty?

Standardowy RUNTOP nie. Do przezroczystych odlewów poliuretanowych mamy PRC1819 (żywica podobna do PMMA, 85 Shore D, 19 minut czasu pracy), ale do większości prac przezroczystych tańszy i prostszy jest epoksyd.

Jak długo trzyma się otwarte opakowanie?

Poliuretan po otwarciu zużyj w ciągu kilku tygodni, składnik B chłonie wilgoć z powietrza i z czasem mętnieje i krystalizuje. Epoksyd w zamkniętych butelkach stoi miesiącami; jeśli żywica skrystalizuje w chłodzie, podgrzej ją do 50 °C i wymieszaj, wraca do normy.

Czy mogę mieszać mniej niż 50 g?

Przy poliuretanie 1:1 tak, waga z dokładnością 1 g wystarczy. Przy epoksydzie 100:40 małe porcje łatwo przedozować, więc poniżej 30 g używaj wagi z dokładnością 0,1 g lub mieszaj większą porcję i zalej kilka form naraz.

Podsumowanie

Poliuretan to szybkość, niska cena i odlewy gotowe do malowania: do figurek, modeli i serii wybierz RUNTOP FC45. Epoksyd to przezroczystość, głębia koloru i czas na pracę: do odlewów bezbarwnych i artystycznych wybierz Crystalline 940 lub EPODEX ULTRA CLEAR PRO. Jeśli dopiero robisz formę, przeczytaj, który silikon wybrać, a ilość materiału policz w kalkulatorze żywicy.