Silikon addycyjny czy kondensacyjny: który wybrać do formy?

Każdy silikon do form jest dwuskładnikowy: baza plus utwardzacz. Różnica, o którą pytacie najczęściej, dotyczy tego, co dzieje się po zmieszaniu. Silikon kondensacyjny (cynowy) sieciuje z udziałem wilgoci i katalizatora na bazie związków cyny, a silikon addycyjny (platynowy) sieciuje przez reakcję addycji z katalizatorem platynowym. Z tej jednej różnicy chemicznej wynika wszystko inne: cena, skurcz, trwałość formy, odporność na zatrucie i to, czy forma nadaje się do żywicy, mydła czy czekolady. Poniżej porównanie bez marketingu, z parametrami z kart technicznych i wskazaniem, który silikon z naszej oferty do czego.

Najkrócej: różnica w jednym zdaniu

Silikon kondensacyjny jest tańszy, wybacza błędy i wiąże na wszystkim, ale kurczy się o 0,4 do 0,5% i forma starzeje się szybciej. Silikon addycyjny jest droższy i wrażliwy na zatrucie (inhibicję), ale praktycznie nie ma skurczu, forma żyje latami i można z niego robić formy do kontaktu z żywnością.

Tabela porównawcza

Cecha	Silikon kondensacyjny (cynowy)	Silikon addycyjny (platynowy)
Katalizator	związki cyny, zwykle 2 do 5% wagowo (MM CAT: 5%)	platyna, proporcja 10:1 lub 1:1 wagowo
Skurcz liniowy	0,4 do 0,5% (MM922: 0,5%, MM940: 0,4%)	poniżej 0,1%
Odporność na inhibicję	bardzo dobra, wiąże na glinie, plastelinie siarkowej, drewnie, gipsie, 3D z żywicy UV	słaba: siarka, aminy, cyna, lateks, świeży druk 3D z żywicy, niektóre plasteliny blokują utwardzanie
Czas pracy (pot life)	45 do 120 min zależnie od katalizatora	60 do 90 min
Rozformowanie	6 do 24 h	12 do 24 h (można przyspieszyć ciepłem)
Trwałość formy w magazynie	forma twardnieje i kruszeje po 1 do 3 latach (utrata plastyfikatora)	forma stabilna przez wiele lat
Liczba odlewów z formy	zależy od żywicy: 20 do 60 z poliuretanu, więcej z gipsu i wosku	zwykle więcej, mniejsza degradacja przez epoksyd i poliuretan
Kontakt z żywnością	nie (wyjątek: specjalne gatunki spożywcze)	tak, jeśli producent to deklaruje (po pełnym utwardzeniu)
Produkt uboczny utwardzania	alkohol (odparowuje, stąd skurcz)	brak
Odporność termiczna	do ok. 200 °C, gatunki specjalne (RTV 3120) do 300 °C	do ok. 200 °C
Cena za 1 kg (nasz sklep)	od 127 zł (MM922 1 kg)	od 189 zł (Xiameter 4234-T4 1 kg)
Dla kogo	start, hobby, formy do gipsu, wosku, poliuretanu, mydła glicerynowego, prototypy	pracownie, formy wielokrotne, biżuteria z epoksydu, formy spożywcze, precyzja wymiarowa

Jak poznać, który silikon masz w ręku

Nie zawsze jest to napisane wprost na etykiecie, więc trzy proste wskazówki:

• Proporcja mieszania. Jeśli katalizatora dodaje się mało, 2 do 5% wagowo, z osobnej małej buteleczki, to prawie na pewno silikon kondensacyjny. Addycyjne mieszają się 10:1 albo 1:1, bo “katalizator” jest tu naprawdę drugim składnikiem, a nie dodatkiem.
• Nazwa katalizatora. Oznaczenia typu MM CAT B5, R5, L6W to katalizatory cynowe do silikonów kondensacyjnych ACC (dziś CHT). Kolor katalizatora (niebieski, czerwony, bezbarwny) mówi tylko o czasie wiązania i barwie formy, nie o chemii.
• Karta techniczna. W TDS szukaj słów “condensation cure” albo “addition cure” (również “platinum cure”). To rozstrzyga.

Silikony w naszej ofercie: który jest który

Sprawdziliśmy karty techniczne producentów, żeby nie było wątpliwości:

Silikon	Chemia	Twardość Shore A	Mieszanie	Skurcz	Do czego
MM922 standardowy	kondensacyjny	22	100:5	0,5%	formy uniwersalne, detale z podcięciami, figurki, odlewy z poliuretanu i gipsu
MM940 twardszy	kondensacyjny	37	100:5	0,4%	formy blokowe i dwuczęściowe, większe elementy, płytki, przynęty
XIAMETER RTV 3120	kondensacyjny	twardy (patrz karta)	100:10	typowy dla kondensacyjnych	formy do niskotopliwych stopów metali (cyna, ołów, pewter), odporność do 300 °C
XIAMETER 4250-S	addycyjny	25	100:10	poniżej 0,1%	formy precyzyjne, biżuteria, elementy do powielania w epoksydzie
XIAMETER 4234-T4	addycyjny, transparentny	40	100:10	poniżej 0,1%	formy przezroczyste (widać wypełnienie i pęcherze), cięcie formy po obrysie modelu, duża wytrzymałość na rozdarcie

Cała grupa w kategorii Silikon do form, addycyjne osobno w podkategorii Silikon addycyjny.

Kiedy wybrać silikon kondensacyjny

W większości zastosowań hobbystycznych i w prototypowaniu to wybór domyślny i rozsądny. Wybierz kondensacyjny, gdy:

• robisz pierwsze formy i nie chcesz ryzykować, że cała porcja silikonu nie zwiąże przez zatrucie,
• model jest z plasteliny siarkowej, gliny, drewna, gipsu, MDF albo świeżo wydrukowany z żywicy UV (addycyjny na takich powierzchniach często zostaje lepki),
• odlewasz gips, wosk, beton, mydło, żywicę poliuretanową i nie potrzebujesz dokładności wymiarowej lepszej niż pół procenta,
• forma ma posłużyć do kilkudziesięciu odlewów, a nie do produkcji przez pięć lat,
• liczy się cena: 1 kg MM922 kosztuje 127 zł, czyli o jedną trzecią mniej niż porównywalny addycyjny.

Co z tym skurczem 0,5%? Dla figurki o wysokości 10 cm to 0,5 mm. W rękodziele i modelarstwie nieistotne, w formach do części pasowanych (zaślepki, obudowy, kopie elementów technicznych) już tak. Skurcz postępuje głównie w pierwszych dniach po rozformowaniu, bo z gumy odparowuje alkohol powstający w reakcji.

Kiedy wybrać silikon addycyjny

• forma ma służyć do odlewów z żywicy epoksydowej, zwłaszcza bezbarwnej: epoksyd mniej “zjada” silikon platynowy, a transparentne 4234-T4 pozwala zobaczyć pęcherze przed zżelowaniem,
• potrzebujesz wymiarów 1:1 (kopie części, matryce do wtrysku wosku, elementy łączone),
• forma ma leżeć na półce latami i nadal być elastyczna,
• robisz formy do kontaktu z żywnością (czekolada, lukier, lód) i producent silikonu deklaruje taką zgodność,
• wykonujesz formy skórkowe (cienkie powłoki w łupinie z gipsu lub laminatu), bo addycyjny mniej się odkształca i nie traci plastyfikatora.

Inhibicja: dlaczego silikon addycyjny czasem nie wiąże

Katalizator platynowy jest wrażliwy chemicznie. Wystarczy śladowa ilość niektórych substancji na powierzchni modelu, żeby silikon przy modelu pozostał lepki, choć reszta formy zwiąże. Najczęstsze winowajcy:

• siarka: plastelina siarkowa, niektóre gumy, rękawice lateksowe,
• cyna: resztki silikonu kondensacyjnego na narzędziach, kubkach i modelu (dlatego do addycyjnego używaj osobnych mieszadeł),
• aminy: świeże żywice epoksydowe i poliuretanowe, niektóre kleje, farby alkidowe,
• żywice do druku 3D: świeży wydruk SLA/DLP trzeba domyć w IPA, doświetlić UV i najlepiej polakierować akrylem.

Zawsze zrób test: nałóż odrobinę zmieszanego silikonu na niewidoczny fragment modelu i sprawdź po 24 godzinach. Jeśli jest lepki, pomaluj model lakierem akrylowym w sprayu lub użyj silikonu kondensacyjnego. Silikon kondensacyjny nie ma tego problemu i wiąże praktycznie na wszystkim poza bardzo wilgotnymi, nieoklejonymi powierzchniami.

Trwałość formy i co ją niszczy

Forma z silikonu kondensacyjnego z czasem traci elastyczność, bo z gumy ubywa plastyfikatora. Po dwóch, trzech latach może pękać przy wyjmowaniu odlewu. Addycyjny jest pod tym względem stabilny. Niezależnie od chemii formę niszczy przede wszystkim żywica: poliuretan i epoksyd stopniowo zmieniają powierzchnię silikonu, dlatego liczbę odlewów podaje się orientacyjnie (20 do 60 z poliuretanu z formy kondensacyjnej). Co pomaga: rozdzielacz do silikonu przed każdym odlewem, przechowywanie formy w pudełku bez światła, z odlewem lub modelem w środku, i nieprzegrzewanie jej gorącą żywicą w dużych porcjach.

Mieszanie i dozowanie bez błędów

1. Waż zawsze na wadze kuchennej z dokładnością 1 g, nie “na oko”. Przy silikonie kondensacyjnym 5% katalizatora do 500 g bazy to 25 g. Za mało katalizatora: forma lepka od środka; za dużo: krótki czas pracy i kruchość.
2. Mieszaj 3 minuty, zbierając silikon z dna i ścianek kubka, potem przelej do drugiego kubka i wymieszaj jeszcze raz (tzw. podwójne mieszanie).
3. Jeśli masz komorę próżniową, odpowietrz 2 do 3 minuty. Bez komory lej cienką strużką z wysokości 30 do 40 cm w najniższy punkt modelu, tak żeby silikon sam wypychał powietrze.
4. Temperatura pracy 20 do 25 °C. Zimny silikon jest gęsty i wiąże wolniej, ciepły skraca czas pracy.
5. Ile silikonu potrzebujesz? Policz w kalkulatorze silikonu: podajesz wymiary pudełka i modelu, dostajesz masę i dobór opakowań.

Katalizatory MM CAT: niebieski, czerwony, bezbarwny

Do silikonów kondensacyjnych MM922 i MM940 mamy trzy katalizatory. Wszystkie dozuje się tak samo (5% wagowo), różnią się czasem i kolorem: B5 niebieski to standard (około 70 minut pracy, rozformowanie po kilku godzinach), R5 czerwony wiąże szybciej (krótszy czas pracy, dobry do małych form i chłodnych pomieszczeń), L6W bezbarwny daje wolniejsze wiązanie i formę w naturalnym, mlecznym kolorze silikonu. Zapasowe katalizatory są w kategorii Silikon do form, pozycje “Katalizator MM CAT”.

Najczęstsze pytania

Czy mogę zmieszać silikon addycyjny z kondensacyjnym?

Nie. Katalizator cynowy zatruwa platynowy, mieszanina nie zwiąże. Nie wolno też wlewać addycyjnego na niedokładnie umytą formę lub model, który miał kontakt z silikonem cynowym.

Który silikon do form na żywicę epoksydową do biżuterii?

Addycyjny, najlepiej transparentny XIAMETER 4234-T4 lub 4250-S. Forma dłużej zachowuje gładkość, a odlew wychodzi z lepszym połyskiem. Kondensacyjny też zadziała, ale forma zmatowieje szybciej.

Który silikon do form na gips, beton i mydło?

Kondensacyjny MM922 (miękki, do detali) lub MM940 (twardszy, do większych i płaskich form). To najtańsze i najbezpieczniejsze rozwiązanie.

Czy silikon kondensacyjny nadaje się do form na czekoladę?

Nie polecamy. Do kontaktu z żywnością wybierz silikon addycyjny z deklaracją producenta o zgodności spożywczej i w pełni go utwardź (minimum 24 do 48 godzin) przed pierwszym użyciem.

Dlaczego moja forma z silikonu addycyjnego jest lepka tylko przy modelu?

To inhibicja: coś na powierzchni modelu zatruło katalizator platynowy. Zobacz listę substancji wyżej, zabezpiecz model lakierem akrylowym albo użyj silikonu kondensacyjnego.

Ile odlewów wytrzyma forma?

Z silikonu kondensacyjnego: zwykle 20 do 60 odlewów z żywicy poliuretanowej, kilkaset z gipsu lub wosku. Addycyjny wytrzymuje więcej, a dokładna liczba zależy od kształtu (cienkie ścianki i podcięcia skracają życie formy) i od stosowania rozdzielacza.

Podsumowanie

Zaczynasz, odlewasz gips, wosk lub poliuretan i chcesz wydać mniej: silikon kondensacyjny MM922 albo twardszy MM940. Potrzebujesz dokładności, trwałości, formy do epoksydu lub do żywności: silikon addycyjny XIAMETER 4234-T4. Jak zrobić samą formę krok po kroku, opisaliśmy w poradniku Jak zrobić formę z silikonu, a ilość materiału policzysz w kalkulatorze.